这题如果按规范建模,答案是
C M C P = 1 3 . \boxed{\frac{CM}{CP}=\frac13 }. CP CM = 3 1 .
下面我按“解题 + 深度审查 ”的方式完整拆开。
一、先审题:把条件翻译成清晰的几何信息
题目给出:
四棱锥 P − A B C D P-ABCD P − A BC D
A B ⊥ 平面 P A D AB\perp \text{平面 }PAD A B ⊥ 平面 P A D
A D ∥ B C AD\parallel BC A D ∥ BC
A B = B C = A P = 1 AB=BC=AP=1 A B = BC = A P = 1
1 2 A D = 1 ⇒ A D = 2 \dfrac12 AD=1\Rightarrow AD=2 2 1 A D = 1 ⇒ A D = 2
P D ⊥ A P PD\perp AP P D ⊥ A P
∠ A D P = 3 0 ∘ \angle ADP=30^\circ ∠ A D P = 3 0 ∘
E E E 是 P D PD P D 中点
M ∈ P C M\in PC M ∈ PC (不含端点)
异面直线 B M BM BM 与 C E CE CE 所成角的余弦为 10 5 \dfrac{\sqrt{10}}5 5 10
求 C M C P \dfrac{CM}{CP} CP CM 。
二、先检查题目是否自洽
1. 三角形 A D P ADP A D P 的数据完全一致
由
A P = 1 , A D = 2 , P D ⊥ A P AP=1,\quad AD=2,\quad PD\perp AP A P = 1 , A D = 2 , P D ⊥ A P
可知 △ A D P \triangle ADP △ A D P 是直角三角形,且 A D AD A D 为斜边,所以
P D = A D 2 − A P 2 = 4 − 1 = 3 . PD=\sqrt{AD^2-AP^2}=\sqrt{4-1}=\sqrt3. P D = A D 2 − A P 2 = 4 − 1 = 3 .
又因为
sin ∠ A D P = A P A D = 1 2 , \sin\angle ADP=\frac{AP}{AD}=\frac12, sin ∠ A D P = A D A P = 2 1 ,
所以
∠ A D P = 3 0 ∘ . \angle ADP=30^\circ. ∠ A D P = 3 0 ∘ .
这与题目完全一致,说明条件没有内在矛盾 。
2. 底面 A B C D ABCD A BC D 的形状
由 A B ⊥ 平面 P A D AB\perp \text{平面 }PAD A B ⊥ 平面 P A D ,可知 A B ⊥ A D AB\perp AD A B ⊥ A D 。
又因为 A D ∥ B C AD\parallel BC A D ∥ BC ,所以 A B ⊥ B C AB\perp BC A B ⊥ BC 。
再结合 A B = B C = 1 AB=BC=1 A B = BC = 1 、A D = 2 AD=2 A D = 2 ,底面可以看成一个直角梯形。
这一步很适合坐标法。
三、标准坐标解法
取平面 P A D PAD P A D 为 x O z xOz x O z 平面,设
A ( 0 , 0 , 0 ) , D ( 2 , 0 , 0 ) . A(0,0,0),\qquad D(2,0,0). A ( 0 , 0 , 0 ) , D ( 2 , 0 , 0 ) .
因为 A B ⊥ 平面 P A D AB\perp \text{平面 }PAD A B ⊥ 平面 P A D 且 A B = 1 AB=1 A B = 1 ,可设
B ( 0 , 1 , 0 ) . B(0,1,0). B ( 0 , 1 , 0 ) .
由于底面顶点按 A → B → C → D A\to B\to C\to D A → B → C → D 的顺序排列,且 B C ∥ A D BC\parallel AD BC ∥ A D 、B C = 1 BC=1 BC = 1 ,于是取
C ( 1 , 1 , 0 ) . C(1,1,0). C ( 1 , 1 , 0 ) .
1. 求点 P P P
设
P = ( x , 0 , z ) ( P ∈ x O z ) . P=(x,0,z)\quad (P\in xOz). P = ( x , 0 , z ) ( P ∈ x O z ) .
由
A P = 1 , D P = 3 AP=1,\qquad DP=\sqrt3 A P = 1 , D P = 3
得
x 2 + z 2 = 1 , x^2+z^2=1, x 2 + z 2 = 1 ,
( x − 2 ) 2 + z 2 = 3. (x-2)^2+z^2=3. ( x − 2 ) 2 + z 2 = 3.
两式相减:
( x − 2 ) 2 − x 2 = 2 (x-2)^2-x^2=2 ( x − 2 ) 2 − x 2 = 2
x = 1 2 . x=\frac12. x = 2 1 .
于是
z = 1 − 1 4 = 3 2 . z=\sqrt{1-\frac14}=\frac{\sqrt3}{2}. z = 1 − 4 1 = 2 3 .
所以
P ( 1 2 , 0 , 3 2 ) . P\left(\frac12,0,\frac{\sqrt3}{2}\right). P ( 2 1 , 0 , 2 3 ) .
2. 求点 E E E
E E E 为 P D PD P D 中点,所以
E = ( 1 2 + 2 2 , 0 , 3 2 + 0 2 ) = ( 5 4 , 0 , 3 4 ) . E=\left(\frac{\frac12+2}{2},\,0,\,\frac{\frac{\sqrt3}{2}+0}{2}\right)
=\left(\frac54,\,0,\,\frac{\sqrt3}{4}\right). E = ( 2 2 1 + 2 , 0 , 2 2 3 + 0 ) = ( 4 5 , 0 , 4 3 ) .
3. 设参数表示点 M M M
设
λ = C M C P , 0 < λ < 1. \lambda=\frac{CM}{CP},\qquad 0<\lambda<1. λ = CP CM , 0 < λ < 1.
因为 M M M 在线段 P C PC PC 上,所以
M = C + λ ( P − C ) . M=C+\lambda(P-C). M = C + λ ( P − C ) .
而
P − C = ( 1 2 − 1 , 0 − 1 , 3 2 − 0 ) = ( − 1 2 , − 1 , 3 2 ) , P-C=\left(\frac12-1,\ 0-1,\ \frac{\sqrt3}{2}-0\right)
=\left(-\frac12,-1,\frac{\sqrt3}{2}\right), P − C = ( 2 1 − 1 , 0 − 1 , 2 3 − 0 ) = ( − 2 1 , − 1 , 2 3 ) ,
故
M = ( 1 − λ 2 , 1 − λ , 3 2 λ ) . M=\left(1-\frac{\lambda}{2},\ 1-\lambda,\ \frac{\sqrt3}{2}\lambda\right). M = ( 1 − 2 λ , 1 − λ , 2 3 λ ) .
4. 写出两条直线的方向向量
B M → = M − B = ( 1 − λ 2 , − λ , 3 2 λ ) , \overrightarrow{BM}=M-B
=\left(1-\frac{\lambda}{2},\ -\lambda,\ \frac{\sqrt3}{2}\lambda\right), BM = M − B = ( 1 − 2 λ , − λ , 2 3 λ ) ,
C E → = E − C = ( 1 4 , − 1 , 3 4 ) . \overrightarrow{CE}=E-C
=\left(\frac14,\ -1,\ \frac{\sqrt3}{4}\right). CE = E − C = ( 4 1 , − 1 , 4 3 ) .
5. 用“异面直线所成角”的余弦公式
由于题目给的是所成角的余弦,
cos θ = ∣ B M → ⋅ C E → ∣ ∣ B M → ∣ ∣ C E → ∣ = 10 5 . \cos\theta=\frac{|\overrightarrow{BM}\cdot \overrightarrow{CE}|}{|\overrightarrow{BM}||\overrightarrow{CE}|}
=\frac{\sqrt{10}}5. cos θ = ∣ BM ∣∣ CE ∣ ∣ BM ⋅ CE ∣ = 5 10 .
先算点积:
B M → ⋅ C E → = ( 1 − λ 2 ) 1 4 + ( − λ ) ( − 1 ) + 3 2 λ ⋅ 3 4 \overrightarrow{BM}\cdot \overrightarrow{CE}
=\left(1-\frac{\lambda}{2}\right)\frac14+(-\lambda)(-1)+\frac{\sqrt3}{2}\lambda\cdot\frac{\sqrt3}{4} BM ⋅ CE = ( 1 − 2 λ ) 4 1 + ( − λ ) ( − 1 ) + 2 3 λ ⋅ 4 3
= 1 4 − λ 8 + λ + 3 λ 8 = 1 4 + 5 4 λ = 1 + 5 λ 4 . =\frac14-\frac{\lambda}{8}+\lambda+\frac{3\lambda}{8}
=\frac14+\frac54\lambda
=\frac{1+5\lambda}{4}. = 4 1 − 8 λ + λ + 8 3 λ = 4 1 + 4 5 λ = 4 1 + 5 λ .
再算模长:
∣ B M → ∣ 2 = ( 1 − λ 2 ) 2 + λ 2 + ( 3 2 λ ) 2 |\overrightarrow{BM}|^2
=\left(1-\frac{\lambda}{2}\right)^2+\lambda^2+\left(\frac{\sqrt3}{2}\lambda\right)^2 ∣ BM ∣ 2 = ( 1 − 2 λ ) 2 + λ 2 + ( 2 3 λ ) 2
= 1 − λ + λ 2 4 + λ 2 + 3 λ 2 4 = 1 − λ + 2 λ 2 . =1-\lambda+\frac{\lambda^2}{4}+\lambda^2+\frac{3\lambda^2}{4}
=1-\lambda+2\lambda^2. = 1 − λ + 4 λ 2 + λ 2 + 4 3 λ 2 = 1 − λ + 2 λ 2 .
∣ C E → ∣ 2 = ( 1 4 ) 2 + 1 + ( 3 4 ) 2 = 1 16 + 1 + 3 16 = 5 4 . |\overrightarrow{CE}|^2
=\left(\frac14\right)^2+1+\left(\frac{\sqrt3}{4}\right)^2
=\frac1{16}+1+\frac3{16}
=\frac54. ∣ CE ∣ 2 = ( 4 1 ) 2 + 1 + ( 4 3 ) 2 = 16 1 + 1 + 16 3 = 4 5 .
于是
1 + 5 λ 4 1 − λ + 2 λ 2 ⋅ 5 2 = 10 5 . \frac{\frac{1+5\lambda}{4}}{\sqrt{1-\lambda+2\lambda^2}\cdot \frac{\sqrt5}{2}}
=\frac{\sqrt{10}}5. 1 − λ + 2 λ 2 ⋅ 2 5 4 1 + 5 λ = 5 10 .
两边平方:
( 1 + 5 λ ) 2 20 ( 1 − λ + 2 λ 2 ) = 2 5 . \frac{(1+5\lambda)^2}{20(1-\lambda+2\lambda^2)}=\frac25. 20 ( 1 − λ + 2 λ 2 ) ( 1 + 5 λ ) 2 = 5 2 .
化简:
( 1 + 5 λ ) 2 = 8 ( 1 − λ + 2 λ 2 ) (1+5\lambda)^2=8(1-\lambda+2\lambda^2) ( 1 + 5 λ ) 2 = 8 ( 1 − λ + 2 λ 2 )
1 + 10 λ + 25 λ 2 = 8 − 8 λ + 16 λ 2 1+10\lambda+25\lambda^2=8-8\lambda+16\lambda^2 1 + 10 λ + 25 λ 2 = 8 − 8 λ + 16 λ 2
9 λ 2 + 18 λ − 7 = 0. 9\lambda^2+18\lambda-7=0. 9 λ 2 + 18 λ − 7 = 0.
解得
λ = − 18 ± 24 18 . \lambda=\frac{-18\pm 24}{18}. λ = 18 − 18 ± 24 .
所以
λ = 1 3 或 − 7 3 . \lambda=\frac13\quad \text{或}\quad -\frac73. λ = 3 1 或 − 3 7 .
而 0 < λ < 1 0<\lambda<1 0 < λ < 1 ,故只能取
λ = 1 3 . \boxed{\lambda=\frac13 }. λ = 3 1 .
因此
C M C P = 1 3 . \boxed{\frac{CM}{CP}=\frac13 }. CP CM = 3 1 .
四、这题的关键考点是什么
这题本质上考 3 件事:
1. 空间条件压缩成坐标模型
最重要的是看到:
A B ⊥ 平面 P A D AB\perp \text{平面 }PAD A B ⊥ 平面 P A D → 可把 A B AB A B 直接放到坐标轴上
P , A , D P,A,D P , A , D 共面 → 取成坐标平面
A D = 2 , A P = 1 , P D ⊥ A P , ∠ A D P = 3 0 ∘ AD=2,AP=1,PD\perp AP,\angle ADP=30^\circ A D = 2 , A P = 1 , P D ⊥ A P , ∠ A D P = 3 0 ∘ → P P P 坐标能迅速算出
这一步决定了题目难度。
2. “点在线段上”的参数化
令
λ = C M C P \lambda=\frac{CM}{CP} λ = CP CM
比直接令 M M M 的坐标更聪明,因为题目最后就问这个比值。
3. 异面直线所成角
本质就是两方向向量的夹角:
cos θ = ∣ u ⋅ v ∣ ∣ u ∣ ∣ v ∣ . \cos\theta=\frac{|\mathbf u\cdot \mathbf v|}{|\mathbf u||\mathbf v|}. cos θ = ∣ u ∣∣ v ∣ ∣ u ⋅ v ∣ .
五、对题目本身做“深度审查”
1. 题目整体质量:中上
这是一道质量不错的空间向量题 :
条件之间是自洽的;
计算量适中;
最终结果 1 3 \frac13 3 1 很干净;
比较能区分“会建系”和“不会建系”的学生。
2. 最大的优点
它不是纯机械算角,而是把:
直线垂直平面
平行
线段中点
点分比
异面直线夹角
串成了一个完整模型。
这种题在高考/竞赛初阶里很典型,坐标法是最稳的。
3. 题目的主要瑕疵
瑕疵 A:符号排版不规范
原题写成:
“A B ⊥ AB \perp A B ⊥ 平面P A D PAD P A D ”
“A D / / B C AD // BC A D // BC ”
“1 2 A D = 1 \frac12 AD=1 2 1 A D = 1 ”
这都不够规范。更标准应写为:
A B ⊥ 平面 P A D , A D ∥ B C , A D = 2. AB\perp \text{平面 }PAD,\qquad AD\parallel BC,\qquad AD=2. A B ⊥ 平面 P A D , A D ∥ BC , A D = 2.
尤其“1 2 A D = 1 \frac12 AD=1 2 1 A D = 1 ”虽然能看懂,但不是标准数学叙述。
瑕疵 B:对底面位置关系的表达略依赖图形
题目文字只说 A D ∥ B C AD\parallel BC A D ∥ BC 、B C = 1 BC=1 BC = 1 、A D = 2 AD=2 A D = 2 。
如果完全脱离图形,很多人会犹豫 C C C 该落在哪一侧。
严格来说,这题仍可由“四棱锥 P − A B C D P-ABCD P − A BC D ”中底面顶点的顺序 A , B , C , D A,B,C,D A , B , C , D 理解为简单四边形按顺序命名 ,于是 C C C 的位置实际上是被限定的;但这个限定不够直白 ,对部分学生不友好。
更好的写法是直接补成:
B C → = 1 2 A D → . \overrightarrow{BC}=\frac12 \overrightarrow{AD}. BC = 2 1 A D .
这样就没有任何歧义了。
瑕疵 C:题目更适合明确说“所成锐角”
“异面直线所成角”在教材里通常默认取锐角或直角。
由于这里给的是正余弦值,问题不大,但更规范可以写成:
直线 B M BM BM 与 C E CE CE 所成锐角的余弦值为 10 5 \frac{\sqrt{10}}5 5 10 。
4. 这题有没有“隐藏坑”
有,主要两个:
坑 1:把 M M M 参数写反
很多人会写成
M = P + t ( C − P ) , M=P+t(C-P), M = P + t ( C − P ) ,
最后却把 t t t 当成 C M C P \frac{CM}{CP} CP CM 。
其实若这样设,t = P M P C t=\frac{PM}{PC} t = PC PM ,不是题目所求。
最稳妥的方法就是我上面那样,直接令
λ = C M C P , M = C + λ ( P − C ) . \lambda=\frac{CM}{CP},
\quad M=C+\lambda(P-C). λ = CP CM , M = C + λ ( P − C ) .
坑 2:忘记异面直线夹角要取绝对值
公式应是
cos θ = ∣ u ⋅ v ∣ ∣ u ∣ ∣ v ∣ . \cos\theta=\frac{|\mathbf u\cdot \mathbf v|}{|\mathbf u||\mathbf v|}. cos θ = ∣ u ∣∣ v ∣ ∣ u ⋅ v ∣ .
不过这题在正确建模下点积最终为正,所以没出麻烦。
六、如果把题目改得更规范,可以写成这样
在四棱锥 P − A B C D P-ABCD P − A BC D 中,A B ⊥ 平面 P A D AB\perp \text{平面 }PAD A B ⊥ 平面 P A D ,
B C → = 1 2 A D → \overrightarrow{BC}=\dfrac12\overrightarrow{AD} BC = 2 1 A D ,且
A B = B C = A P = 1 , A D = 2 , P D ⊥ A P , ∠ A D P = 3 0 ∘ AB=BC=AP=1,\ AD=2,\ PD\perp AP,\ \angle ADP=30^\circ A B = BC = A P = 1 , A D = 2 , P D ⊥ A P , ∠ A D P = 3 0 ∘ 。
点 E E E 为线段 P D PD P D 的中点。点 M M M 在线段 P C PC PC 上(不含端点),且直线 B M BM BM 与 C E CE CE 所成锐角的余弦值为 10 5 \dfrac{\sqrt{10}}5 5 10 。求 C M C P \dfrac{CM}{CP} CP CM 。
这样题意会明显更完整。
七、最终结论
这题可解且条件自洽 ;
最自然的方法是空间直角坐标系 + 参数法 + 向量夹角公式 ;
结果为
C M C P = 1 3 . \boxed{\frac{CM}{CP}=\frac13 }. CP CM = 3 1 .
如果你愿意,我可以继续把这题再做一版“纯几何/向量法的更短解 ”,或者专门分析“为什么坐标系这样设最优 ”。